Wychowanie emocjonalne w polskich szkołach – Dlaczego to jest takie ważne?

Wprowadzenie

Od lat obserwuję, jak zmienia się nasz system edukacji. Przerabiamy programy nauczania, wprowadzamy nowe metody dydaktyczne, ale mam wrażenie, że gdzieś po drodze zgubiliśmy to, co najważniejsze – człowieka. Pamiętam, gdy sam chodziłem do szkoły, gdy próbowałem zrozumieć siebie i to, co dzieje się wewnątrz mnie. Nikt wtedy nie mówił mi, że to, co czuję, jest ważne. Była matematyka, historia, języki obce, ale nie było miejsca na to, żeby nauczyć się radzić sobie z emocjami. Dlatego dzisiaj piszę ten tekst – bo wierzę, że nie możemy dłużej ignorować tego, co jest fundamentalne.

W Polsce wciąż brakuje systemowego podejścia do wychowania emocjonalnego. Mimo że coraz więcej mówi się o zdrowiu psychicznym, to wciąż nie dostrzegamy, jak kluczowe jest wychowanie młodych ludzi w ich emocjonalnej świadomości. To jest konieczność, nie luksus, nie coś, co możemy odłożyć na później. To jest fundament, bez którego całe nasze starania o lepsze jutro są skazane na porażkę.

Czym jest wychowanie emocjonalne?

Wychowanie emocjonalne to coś więcej niż tylko nauka o emocjach. To proces, który pozwoli mi zrozumieć, kim naprawdę jestem, co czuję i dlaczego. To nauka o tym, jak rozpoznawać swoje emocje, jak je nazywać, jak je wyrażać w zdrowy sposób. To nie jest coś, co można przekazać w jednej lekcji czy jednej rozmowie. To ciągły proces, który trwa całe życie.

Pamiętam, jak wiele lat temu, kiedy sam zmagałem się z różnymi trudnościami, ktoś mi powiedział: „Musisz być silny, nie możesz pokazywać słabości”. Wtedy uwierzyłem, że to jedyna droga. Że nie można mówić o tym, co boli, co przeraża, co sprawia, że czuję się mały i zagubiony. Dzisiaj wiem, że to była droga donikąd. Bo emocje, które tłumię, nie znikają. One rosną w siłę, aż w końcu wybuchają – i wtedy często niszczą wszystko na swojej drodze.

Dlaczego Polska potrzebuje wychowania emocjonalnego?

W mojej ocenie wystarczy po prostu rozejrzeć się w koło. W polskich szkołach wciąż brakuje miejsca na rozmowy o emocjach. Nasze dzieci uczą się wszystkiego – od wzorów chemicznych, przez daty historyczne, po zasady gramatyki – ale nie uczą się, jak radzić sobie z tym, co czują. To jest problem, który obserwuję od lat.

Spotykam się od czasu do czasu z młodymi ludźmi w czasie zajęć w szkołach. Te spotkania zawsze dotyczą emocji, mimo iż są organizowane jako >straszaki narkotykowe< „Bo wie Pan mamy taki wielki problem w tej klasie z alkoholem, narkotykami (cokolwiek) i Pan im powie, że tak nie można, że straty, że uzależnienie i że w ogóle masakra”. No to ja nie mówię, że masakra tylko sadzam ich w kółku i pytam: „jak się czujesz?”, a właściwie to pytam: „co czujesz?” Najpierw są zaskoczeni, ale wraz z trwaniem zajęć coraz ciekawsi.

Kiedy nie rozumiem swoich emocji, kiedy nie potrafię ich nazywać, łatwo wpadam w pułapki. Depresja, lęki, agresja – to wszystko ma swoje korzenie w niewiedzy, w braku umiejętności radzenia sobie z tym, co dzieje się wewnątrz mnie. Widziałem to wiele razy. Młody człowiek, który nie potrafi poradzić sobie ze swoimi emocjami, zaczyna szukać dróg ucieczki. Alkohol, narkotyki, samookaleczanie – to tylko niektóre z tych dróg. Każda z nich prowadzi do destrukcji.

Nie mogę nie wspomnieć o depresji. To słowo, które jeszcze niedawno było tematem tabu, dzisiaj jest coraz częściej na ustach wszystkich. I bardzo dobrze, bo to problem, który dotyka coraz więcej młodych ludzi w Polsce. Statystyki są przerażające – według raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, aż 7% polskich nastolatków cierpi na depresję, a 20% zmaga się z zaburzeniami lękowymi. To są nasi synowie, nasze córki, nasi sąsiedzi. To są dzieci, które nie potrafią znaleźć drogi do siebie, bo nikt im nie pokazał, jak to zrobić.

Przemoc i agresja

Przemoc to kolejny temat, który nie daje mi spokoju. Przemoc fizyczna, słowna – każda z nich ma swoje korzenie w braku umiejętności zarządzania emocjami. Kiedy dziecko nie wie, co zrobić z gniewem, frustracją, strachem, zaczyna wyładowywać je na innych. Przemoc w szkołach, w rodzinach – to wszystko ma swoje źródło w niewiedzy i braku narzędzi do konstruktywnego radzenia sobie z emocjami.

Przemoc rówieśnicza, społeczna czy ta domowa naprzemiennie nazywana agresją stanowi poważny problem. Natomiast agresja jest czymś naturalnym tylko niewykorzystana i źle ukierunkowana bądź w ogóle nieukierunkowana, tłumiona rozwija się często w przemoc. Nauczmy nasze dzieci zarządzać wrodzoną agresją, nauczmy najpierw sami siebie zarządzać tą agresją. Wtedy przemocy będzie mniej. Pamiętajmy także, że przemocy najczęściej towarzyszy publiczność. Uczmy się sprzeciwiać, uczmy nasze dzieci sprzeciwu wobec przemocy.

Poważny problem na oddzielny artykuł.

Korzyści związane z wprowadzeniem wychowania emocjonalnego

Wprowadzenie wychowania emocjonalnego do polskich szkół to nie tylko inwestycja w przyszłość, to ratunek dla teraźniejszości. Dzieci, które uczą się rozpoznawać i nazywać swoje emocje, stają się bardziej świadome siebie. A samoświadomość to klucz do zdrowia psychicznego. Kiedy rozumiem, co czuję, mogę zacząć nad tym pracować, mogę szukać rozwiązań, zamiast uciekać w destrukcyjne zachowania.

Wychowanie emocjonalne to także inwestycja w relacje międzyludzkie. Świadome emocjonalnie dziecko to przyszły dorosły, który potrafi budować zdrowe, pełne zrozumienia i empatii relacje. W świecie, który coraz bardziej dzieli ludzi, wychowanie emocjonalne może stać się mostem łączącym nas na nowo. Może pomóc nam zrozumieć, że różnice między nami są naturalne i że to, co nas łączy, to właśnie nasze emocje.

Na poziomie indywidualnym, nauka radzenia sobie z emocjami to klucz do zdrowia psychicznego. Przypominam sobie własne zmagania z lękiem, stresem, gniewem. Gdybym miał wtedy narzędzia, które mam dzisiaj, być może wiele rzeczy potoczyłoby się inaczej. Dlatego wiem, jak ważne jest, żeby nasze dzieci miały te narzędzia już od najmłodszych lat.

Jak wprowadzić wychowanie emocjonalne w Polsce?

Wprowadzenie wychowania emocjonalnego do szkół w Polsce nie jest łatwym zadaniem, ale jest możliwe. Wiem, że wielu z nas obawia się zmian, że boimy się tego, co nowe i nieznane. Ale to nie jest coś, czego możemy się bać. To coś, czego powinniśmy pragnąć.

Pierwszym krokiem jest szkolenie nauczycieli. Wiem, że wielu z nich czuje się nieprzygotowanych do prowadzenia lekcji o emocjach. To zrozumiałe – przecież sami dorastali w czasach, kiedy o emocjach się nie mówiło. Ale to się zmienia. Potrzebujemy programów szkoleniowych, które przygotują nauczycieli do tej roli. Potrzebujemy mentorskiego wsparcia, które pomoże im radzić sobie z nowymi wyzwaniami.

Kolejnym krokiem jest stworzenie odpowiedniego programu nauczania. Wychowanie emocjonalne powinno być częścią programu od przedszkola aż po szkołę średnią. Ale nie może to być coś, co robimy „po godzinach”. To musi być integralna część programu nauczania, tak samo ważna, jak matematyka czy język polski. Bo jeśli chcemy, żeby nasze dzieci były zdrowe psychicznie i emocjonalnie, musimy zacząć od podstaw.

Specjaliści zewnętrzni w szkołach

W mojej ocenie to bardzo ważna sprawa. Gdy pracuję z grupą w szkole stosuję kilka istotnych metod sprawdzonych przez lata. Najczęściej wygląda to tak, że wprowadza mnie nauczyciel/wychowawca i przedstawia klasie. Jestem dość swobodny w tym czasie jednak staram się obserwować grupę: kto jest zaciekawiony, kto przestraszony, kto zniechęcony, kto napięty i niespokojny. To bardzo ważne obserwacje pozwalające wyłonić lidera w tej grupie. Każda grupa ma lidera. Jedni są oficjalni inni ukryci, ale faktyczni.

Nauczyciele, z którymi współpracuję już czas jakiś wiedzą, że muszę zostać sam z klasą, żeby pracować. Jestem spoza systemu. To pomaga w otwarciu. Zawsze to podkreślam w czasie ustalania zasad spotkania: „Jestem pedagogiem, lecz nie jestem nauczycielem, w związku z tym nauczycielskie ograniczenia mnie nie obowiązują. Bardzo lubię prowadzić takie zajęcia i traktuje je poważnie. Ale rozumiem, że dla was mogą być one mało atrakcyjne. W związku z tym zarządzam 30 sekund na zastanowienie. Jeśli ktoś z Państwa ma inne ważniejsze rzeczy do zrobienia może wyjść i nic się nie dzieje. Ale jeśli po upływie 30 sekund zostaniecie i ktoś będzie mi przeszkadzał wywalę i zrobię zadymę. Czas start: 30, 29, 28, 27…”

A później najczęściej trwa praca i to lubię.

Praktyczne wskazówki dla rodziców i nauczycieli

Dlatego uważam, że wychowanie emocjonalne to nie jest zadanie dla szkoły jako takiej. Nauczyciele mają dość zajęć dydaktycznych. To proces, który zaczyna się w domu i trwa przez całe życie. W moim domu nikt nie rozmawiał o emocjach, bo nikt nie miał o nich pojęcia. Niestety pierwszym miejsce, w którym o nich się dowiedziałem był ośrodek terapii uzależnień, w którym znalazłem się po latach używania narkotyków i nie był to jedyny proces terapii w moim życiu. Dlatego dzisiaj wiem, jak ważne jest, żebyśmy my, dorośli, byli gotowi na te rozmowy. Na rozmowy o uczuciach. Żebyśmy pytali nasze dzieci, co czują, co je martwi, co cieszy.

W domu możemy robić wiele, żeby wspierać rozwój emocjonalny naszych dzieci. Najważniejsze są role, w których występujemy w życiu. Kto jest rodzicem a kto dzieckiem, czy młodym dorosłym. Bo nasze dzieci robią to, co my robimy, nie zaś to, co im mówimy, żeby robiły. Musimy pokazywać, że emocje są czymś, co możemy zrozumieć i z czym możemy sobie poradzić poprzez ich przeżywanie.

Wnioski i apel

Nie możemy dłużej ignorować potrzeby wprowadzenia wychowania emocjonalnego do polskich szkół. To nie jest coś, co możemy odłożyć na później. To jest fundament, na którym opiera się całe nasze społeczeństwo. Bez tego fundamentu nasze dzieci będą dorastać zagubione, nieświadome siebie i swoich emocji. A to prowadzi do cierpienia – ich cierpienia i cierpienia ludzi wokół nich.

Dlatego apeluję do decydentów, nauczycieli, rodziców – nie czekajmy. Wychowanie emocjonalne to coś, czego nasze dzieci potrzebują już teraz. Zacznijmy działać, zanim będzie za późno. Bo chodzi nie tylko o to, żeby nasze dzieci były mądre – chodzi o to, żeby były szczęśliwe, zdrowe i świadome. A to wszystko zaczyna się od emocji.

Pozdrawiam. Robert Banasiewicz. Ośrodek terapii uzależnień dom-REHAB.

Sklep-REHAB. Kliknij obrazek powyżej, żeby przenieść się na stronę sklepu.

Samopolecajki

W tym miejscu kilka moich samopolecajek:

Napisz komentarz, żeby artykuły mogły żyć sobie życiem pełnym i nieustającym. Przewiń stronę i wpisz w okienku.

Dopisz się do newslettera, żebyś mógł otrzymywać nowe teksty, zanim inni o nich się dowiedzą. Niczego nie przegapisz. Przewiń stronę i dodaj swój e-mail do newslettera.

Wejdź na patronite.pl i zostań Patronem. Wiele moich projektów uda mi się realizować dzięki wsparciu ludzi. Wystarczy kliknąć baner poniżej.

A jeśli spodobało Ci się to, co napisałem i masz chęć postawić mi kawę bądź kawałek pizzy, nie powstrzymuj tej głębokiej potrzeby. Będzie mi także bardzo miło, jeśli zwyczajnie przybijesz piątkę.  Kliknij przycisk Suppi.

Udostępnij ten tekst w swoich mediach społecznościowych.